Materiële onderwerpen

De materiële onderwerpen voor 2018 zijn contractuele verplichting, economische prestatie, duurzame inzetbaarheid, duurzame energievoorziening en draagvlak voor werkzaamheden. Deze onderwerpen zijn mede op basis van de uitkomsten van de in 2017 gehouden stakeholderdialoog bepaald en zijn input voor onze strategie. Op deze materiële onderwerpen gaan we in dit hoofdstuk nader in.

Contractuele verplichting

Eén van de thema’s van de stakeholderdialoog was leveringszekerheid. Hieronder verstaan wij het op elk moment van het jaar voldoende gas in portfolio hebben om aan onze contractuele verplichtingen te kunnen voldoen. Wij hebben in de dialoog gemerkt dat het onderscheid tussen leveringszekerheid in de markt en de contractuele verplichtingen van GasTerra niet altijd duidelijk is. GasTerra is niet verantwoordelijk voor de leveringszekerheid binnen de totale markt, omdat wij slechts één van de partijen zijn die gas in- en verkopen. Om onduidelijkheid te voorkomen spreken wij in het verslag van contractuele verplichting.

GasTerra heeft zijn strategie aan de omstandigheden aangepast. Vóór het eerste productiebesluit (in 2014) werkte GasTerra met een wettelijk voorgeschreven 10-jarig flexibel afnameplafond. Wat in het ene jaar beneden het jaargemiddelde werd ingekocht, kon later worden gecompenseerd met een hogere inkoop. Door de huidige productielimieten per gasjaar dient GasTerra nauwgezetter te plannen dan vroeger. GasTerra streeft ernaar al het door NAM aangeboden Groningengas te verkopen. Het is aan GasTerra om zijn verkoopverplichtingen gelijke tred te laten houden met het afnemende aanbod. Het gaat er daarbij om de portfolio – het totaal aan verkoopverplichtingen – optimaal af te stemmen op het aanbod van gas.

Dat GasTerra geleidelijk minder gas zou gaan verkopen, was al bekend vóór de bepaling van het maximale productieniveau voor Groningengas. Zowel het Groningenveld als de meeste kleine velden bevinden zich in de eindfase van hun productiecyclus.  

Economische prestatie

Dat de onderneming economische prestatie als materieel onderwerp benoemt is evident. Waardemaximalisatie van het Nederlandse aardgas is immers de missie van GasTerra. Daarbij wordt gestreefd naar een efficiënte uitvoering met een goede balans tussen kosten en zorgvuldigheid. Voor zowel GasTerra als zijn stakeholders, begrijpelijkerwijs vooral de aandeelhouders, is het een belangrijk onderwerp. Wel is merkbaar dat stakeholders meer nadruk leggen op externe veiligheid en leveringszekerheid in de markt dan op opbrengstmaximalisatie.

Productverbetering
GasTerra werkt nauw samen met zijn klanten aan het ontwikkelen van nieuwe producten. De positieve effecten van continue productontwikkeling kwamen tot uiting in de verkoopcontracten voor de komende jaren. GasTerra speelde dit jaar in op de toename van de behoefte van flexibele leveringen op de TTF. Door een combinatie van verschillende type flexibiliteiten, prijsconcepten en volumes gedurende 2017 aan marktpartijen aan te bieden, was het mogelijk om in te spelen op de verschillende behoeften van grote internationale energiebedrijven voor het gespreid inkopen van flexibiliteit voor hun portfolio.

Inkoop
GasTerra kocht in 2017 56,6 miljard kubieke meter gas in (2016: 63,9 miljard kubieke meter). Daarvan was 22,6 miljard kubieke meter afkomstig uit het Groningensysteem (inclusief bergingen) en 17,3 miljard kubieke meter uit kleine velden. 16,7 miljard kubieke meter is ingekocht op handelsplaatsen en via import.

De volumes uit het Groningensysteem wijken af van de productiecijfers die NAM rapporteert en die zijn gebonden aan het productieplafond. Dit verschil wordt onder meer veroorzaakt door eigen gebruik en het verschil tussen injectie en productie uit de ondergrondse gasopslagen. Bovendien rapporteert GasTerra volumes per kalenderjaar, terwijl het productieplafond gebonden is aan het gasjaar.

In het afgelopen decennium daalde de inkoop van gas uit kleine velden elk jaar met ongeveer twee miljard kubieke meter. Dit komt doordat de reserves in de kleine velden afnemen (depletie). Hierdoor daalt de druk in deze velden en neemt de productie gestaag af. Hoewel nog voortdurend reserves in nieuwe kleine velden worden gevonden, compenseert dit de afname in productie niet. De verwachting voor de komende jaren laat een verdere daling zien. Deze prognoses zijn gebaseerd op opgaven van de producenten en TNO.

GasTerra heeft in 2017, 9,3 miljard kubieke meter geïmporteerd uit Noorwegen, Rusland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Door het langetermijnkarakter van de importcontracten waren er in dit segment verder weinig veranderingen ten opzichte van de voorgaande jaren. GasTerra sluit geen nieuwe langetermijncontracten af.

Levering
GasTerra heeft in 2017, 56,6 miljard kubieke meter gas geleverd. Een deel daarvan is geleverd op de traditionele afleverpunten zoals de aansluitingen en grenspunten. In toenemende mate wordt het gas verhandeld op zogeheten hubs. Dat betekent dat het verschillende malen van eigenaar kan wisselen voordat het daadwerkelijk bij de eindgebruiker terecht komt. Hierdoor hoeft gas dat door buitenlandse partijen wordt gecontracteerd niet noodzakelijkerwijs de grens over te stromen en kan gas dat wij op de TTF verkopen uiteindelijk wel de grens over stromen.

De leveringen waren 7,3 miljard kubieke meter lager dan in 2016. Dit kan vooral verklaard worden door de productiebeperking van het Groningenveld. De prijzen waren hoger dan in 2016. In 2017 werd gemiddeld 16,9 eurocent per kubieke meter betaald tegen 15,3 eurocent in 2016. 

In 2017 zijn over meerdere bestaande import- en exportcontracten heronderhandelingen gevoerd. Indien het niet lukt om tot overeenstemming te komen volgt een arbitrage. In 2017 voerde GasTerra vier arbitrages. Twee daarvan waren ultimo 2017 nog niet afgerond. Mogelijke uitkomsten van nog niet afgeronde heronderhandelingen of daarmee verbonden arbitrages worden, gezien de onzekerheid van de uitkomst, niet verwerkt in de jaarrekening.

Transport
Om aan de verplichtingen van onze handelscontracten te kunnen voldoen, boeken wij transportcapaciteit bij netbeheerders, met name bij GTS.

In 2017 bedroegen de kosten voor de inkoop van transportcapaciteit 287 miljoen euro. Dat is 214 miljoen euro lager dan in 2016. Een belangrijke oorzaak van deze daling van de transportkosten is dat GasTerra in 2017 geen leveringsverplichtingen meer had in Groot-Brittannië, waardoor er geen transport meer was gecontracteerd in de BBL-pijpleiding naar Engeland. Daarnaast was er sprake van een daling van de transporttarieven van GTS in 2017 als gevolg van een besluit van de toezichthouder ACM.

In 2018 wordt naar verwachting duidelijk hoe in Nederland de nieuwe Europese Netwerkcode Tarieven zal worden geïmplementeerd. ACM zal hierover een besluit nemen na consultatie van de markt en input van GTS. Dit besluit zal gevolgen hebben voor de structuur van de transporttarieven vanaf 2020 en zal de hoogte van de transportkosten van GasTerra in de toekomst mede bepalen.

Duurzame inzetbaarheid

De dalende gasvolumes en de veranderende marktomstandigheden waren in 2014 reden om het reorganisatietraject ‘GasTerra 2018’ te starten. In 2017 is GasTerra doorgegaan met het implementeren van maatregelen die uit deze herstructurering voortvloeien. Met de vakbond  is een sociaal statuut afgesproken, waarin is vastgelegd dat de benodigde uitstroom op vrijwillige basis moet plaatsvinden. Het omvat een pakket van maatregelen, waaronder detachering, loopbaanoriëntatie, coaching, cursussen, opleidingen én een voorwaardelijke terugkeergarantie.
Het beoogde doel, een formatiereductie van ongeveer 200 fte in 2015 naar ongeveer 160 fte eind 2018, wordt naar verwachting behaald. De volgende stap is de organisatie toekomstbestendig te houden voor de periode na 2018. Door middel van strategische personeelsplanning zal worden bepaald welke competenties en welk HR-beleid hiervoor benodigd is. Vraagstukken die daarbij onder andere aan de orde komen zijn het bevorderen van doorstroom binnen de organisatie en de loopbaanontwikkeling van medewerkers zowel binnen als buiten GasTerra.

De noodzaak strategisch personeelsbeleid te voeren is reden voor de directie om duurzame inzetbaarheid als materieel onderwerp aan te merken. Ook stakeholders geven aan dit een belangrijk onderwerp te vinden. Zij menen dat GasTerra ervoor moet zorgen dat de performance van de organisatie ondanks de krimp van hoge kwaliteit blijft.

Veiligheid en gezondheid
GasTerra vindt het belangrijk om een veilige en goede werkomgeving te creëren voor zijn medewerkers. Het ARBO-beleid van de onderneming benoemt verkeer, stress, RSI en kleine ongevallen als risico’s. Het Bedrijfshulpverleningsteam van GasTerra volgt regelmatig trainingen. Ook worden er ontruimingsoefeningen gehouden voor het gehele personeel.
Het ziekteverzuim lag in 2017 aanzienlijk lager dan in 2016, namelijk 1,6 procent (2016: 3 procent). Deze daling is te verklaren door de afname van het niet-werk-gerelateerd langdurig verzuim.

Duurzame energievoorziening

GasTerra draagt met concrete projecten bij aan de transitie naar een klimaatneutrale energievoorziening. Ook stakeholders zijn van mening dat GasTerra de in het bedrijf aanwezige energiegerelateerde kennis en kunde hiervoor kan inzetten en kansen op het gebied van nieuwe gassen moet benutten. Net als in 2017 is het dan ook een materieel thema.

We ondersteunen onze industriële klanten bij de verduurzaming van productieprocessen via het Milieu Plan Industrie (MPI). Het gaat daarbij voornamelijk om de verbetering van hun energie-efficiency en de reductie van emissies. Het energietransitiebeleid van GasTerra richt zich aan de ene kant op kennisontwikkeling en aan de andere kant op het testen en tonen van energietransitie in de praktijk met een zichtbare rol voor gas. De speerpunten zijn hernieuwbare gassen, innovatieve gastoepassingen en de systeemfunctie van gas. Van deze drie verdient het speerpunt hernieuwbare gassen extra aandacht, omdat we hiermee een groen alternatief voor aardgas aanbieden.

GasTerra wil eraan bijdragen dat de productie van een van die hernieuwbare gassen in Nederland stijgt. In 2018 gaan we daarom door met het ondersteunen van partijen die (meer) groengas willen produceren en groengastechnologie ontwikkelen, die nog niet marktrijp is, zoals hogedrukvergisting en vergassing. Ook waterstof biedt een groen perspectief voor gas. Aardgas kan worden toegepast om de transitie naar een waterstofeconomie mogelijk te maken. We kijken hoe de ontwikkeling van waterstof(projecten) in (Noord-)Nederland verloopt en onderzoeken of wij hierbij een zinvolle rol kunnen spelen.

Een van de instellingen die onderzoek doet op het gebied van energietransitie is EnTranCe (Energy Transition Centre). GasTerra is bij verschillende onderzoeksprojecten van EnTranCe betrokken en werkt hierbij samen met diverse partners. Voor het op grotere schaal uittesten van  onderzoeksprojecten is de Gemeente Ameland veelal een partner. De projecten van Duurzaam Ameland worden uitgevoerd onder de paraplu van een convenant. De deelnemers streven ernaar om Ameland 15-20 jaar voorop te laten lopen in de energietransitie.

GasTerra is op het eiland betrokken bij de uitrol van hybride warmtepompen in huishoudens en de opwekking van groen gas. In 2018 verwachten we te kunnen rapporteren over de ervaringen (sociaal, economisch en technisch) die zijn opgedaan met de circa 100 hybride warmtepompen die in 2017 zijn geplaatst. GasTerra bevordert de inzet van groen gas op het eiland. Dit gas zou op verschillende manieren geproduceerd kunnen worden uit lokaal afval en afvalwater. Op EnTranCe is hiervoor een interessante optie getest: de hogedrukvergistingstechnologie van het MKB-bedrijf Bareau. Met steun van GasTerra werkt een consortium van bedrijven aan een plan voor een proeffabriek op Ameland. Een aantal belangrijke stappen is al gezet, met onder andere de gemeente, het Waterschap en het Waddenfonds.

Met de in 2017 opgerichte afdeling Groen Gas wil GasTerra intensiever en gerichter bijdragen aan de groei van de productie en het gebruik van groen gas. De afdeling is niet alleen verantwoordelijk voor de inkoop van het geproduceerde gas, maar heeft ook tot taak groengasprojecten te helpen realiseren, relevante partijen samen te brengen en innovaties te ondersteunen. Ons netwerk van relaties blijkt waardevol te zijn bij de realisatie van groengasprojecten. Het is de bedoeling inkoopcontracten aan te bieden die optimaal aansluiten bij de criteria van de SDE+ -subsidieregeling.

In 2017 heeft GasTerra een gascontract afgesloten met projectontwikkelaar Blue Sphere voor de inkoop van het geproduceerde gas uit een van de grootste biogasinstallaties (24 miljoen kubieke meter per jaar) in Nederland. Deze partij zal de komende twee jaar een grote vergister bouwen in Brabant. GasTerra heeft hierdoor momenteel een inkoopportefeuille van in totaal 125 miljoen kuub uit Nederlandse groengasproductie-installaties. In de komende jaren verwacht GasTerra deze portefeuille verder te kunnen uitbouwen. Gezien de geplande en in aanbouw zijnde projecten acht GasTerra een toename van de Nederlandse productie van groengas van 100 miljoen kuub naar 200 miljoen kuub per jaar in 2020 haalbaar. In 2016 werd 81 miljoen kuub groen gas door Vertogas gecertificeerd. Dit komt overeen met 42 procent van de totale zonne-energieproductie in Nederland in 2016.

Waar we ons in 2017 primair hebben gericht op het verhogen van de productie, leggen we de  komende tijd de nadruk op hoe we de toenemende vraag naar groengas bij klanten van GasTerra nog beter kunnen faciliteren.

GasTerra neemt in 2018, net als in 2017, deel aan projecten uit de Strategische Agenda van GILDE, waarmee de gassector laat zien dat zij bijdraagt aan de energietransitie. GasTerra zal het project groengas coördineren en bijdragen aan de thema’s hybride warmtepompen en waterstof. In het GILDE-groengasproject zal met betrokken partijen een routekaart groengas worden opgesteld.

Draagvlak voor werkzaamheden

GasTerra vindt het maatschappelijk draagvlak voor zijn activiteiten, net zoals zijn stakeholders, een belangrijk onderwerp. Ondanks het feit dat GasTerra op de sociale acceptatie van de vele activiteiten binnen de gassector slechts beperkt invloed heeft, erkennen wij dat zonder draagvlak elke onderneming in de sector dus ook GasTerra op termijn zijn bestaansrecht verliest. Dit is daarom een materieel onderwerp.

In Europa heeft aardgas geen goed imago. De oorzaken verschillen per regio. In Nederland zijn de problemen vooral te wijten aan de aardbevingsproblematiek als gevolg van de gaswinning in Groningen en daarnaast aan het besef dat het gebruik van fossiele brandstoffen tot klimaatverandering leidt. Daardoor staat de winning van aardgas onder druk, niet alleen uit het Groningenveld maar ook uit de kleine velden. In Europa, vooral Oost-Europa, is het primair de afhankelijkheid van gasleveringen uit Rusland die de reputatie van het product geen goed doet.

De aardbevingen in Groningen vroegen en vragen nog steeds nadrukkelijk om aandacht. Daar hebben de getroffen Groningers onverminderd recht op. Een veilige gaswinning en snel herstel van de aangerichte schade moeten daarom topprioriteit blijven. Daarnaast dient de leveringszekerheid voor de miljoenen huishoudens die afhankelijk zijn van het Groningengas, te worden gewaarborgd.

Fossiele brandstoffen, dus ook aardgas, zijn al met al onderdeel van een probleem. Tegelijkertijd heeft gas ook alles in zich om deel van de oplossing te zijn. Ons product speelt in de transitie naar een klimaatneutrale energievoorziening een onmisbare rol. Met het concept Gas-op-Maat slaat de gassector een brug tussen de vereiste CO2-reductie en verduurzaming en de noodzakelijke voorzieningszekerheid en kosteneffectiviteit van maatregelen. Deze strategie komt er in het kort op neer dat aardgas in de energietransitie alleen daar wordt ingezet waar duurzame alternatieven zoals wind en zon om wat voor reden dan ook minder aantrekkelijk of niet inzetbaar zijn. We kunnen nu en in de nabije toekomst niet zonder gas; met name hernieuwbaar gas zal ook in een klimaatneutrale energiehuishouding een waardevolle bijdrage aan de energievoorziening  kunnen leveren. In bijzondere gevallen zijn combinaties van gas en duurzame bronnen de beste oplossing. Tegelijkertijd kan groengas zorgen voor emissiereducties in andere lastig te verduurzamen sectoren. Met andere woorden: gas wordt maatwerk.

Deze propositie ligt aan de basis van de gaspromotie-activiteiten van de gassector, geassocieerd in de KVGN. In 2017 heeft zij onder het motto Minder CO2, wij doen mee, een campagne gelanceerd, die doorloopt in 2018. Door middel van een website, advertenties, filmpjes, sociale media en andere communicatiemiddelen pleit de vereniging voor pragmatische, kosteneffectieve oplossingen voor het klimaat- en energievraagstuk. Niet de middelen staan daarbij centraal maar de (zeer) ambitieuze doelstellingen die voortvloeien uit de het Klimaatakkoord van Parijs. De keuze voor (kosten)effectieve CO2-reductie ligt dus voor de hand. Waar gas, fossiel of hernieuwbaar, op korte en middellange termijn het meeste milieurendement oplevert tegen de laagste kosten, moeten we het (blijven) inzetten. Een klimaatneutrale energievoorziening is het einddoel.

GasTerra afficheert zich sinds zijn oprichting als een Gronings bedrijf. We spannen ons daarom ook in 2018 in Noord-Nederland te helpen ontwikkelen tot een energie(transitie)kenniscentrum. We doen dit onder meer door ons op onze regio te richten bij de invulling van ons energietransitiebeleid. Voorbeelden zijn de in 2017 opgerichte New Energy Coalition (een samenwerkingsverband van de Energy Academy Europe, het Energy Delta Institute en Energy Valley), EnTranCe, ESTRAC en het langlopende project Duurzaam Ameland. Verder dragen we, vaak samen met andere partners bij aan diverse educatieve projecten zoals het rijdende klaslokaal Jouw Energie van Morgen, de VMBO Battle en activiteiten van het Instituut voor Natuureducatie (IVN).