Governance

Wij vinden het vanzelfsprekend dat wij transparant rapporteren over de manier waarop onze onderneming wordt bestuurd en hoe hierop toezicht wordt gehouden.

Verslag van de Raad van Commissarissen

Samenstelling

De Raad van Commissarissen houdt toezicht op het beleid van de directie en op de algemene gang van zaken bij GasTerra. De Raad van Commissarissen bestaat uit acht leden waarvan één lid wordt benoemd door de minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK). De Raad benoemt uit zijn midden een voorzitter; de minister van Economische Zaken en Klimaat moet deze benoeming goedkeuren.

De Raad van Commissarissen wijst uit zijn midden een College van Gedelegeerde Commissarissen aan, dat uit vijf leden bestaat, waarvan één lid de door de minister van Economische Zaken en Klimaat benoemde commissaris is. De Raad kan zijn bevoegdheden delegeren aan het College, voor zover deze delegatie geen inbreuk maakt op de taak en bevoegdheden van de Raad van Commissarissen.

Statutair is bepaald dat jaarlijks in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, twee leden van de Raad van Commissarissen aftreden volgens een door loting vast te stellen rooster. De raadsleden die aftreden zijn terstond herkiesbaar of herbenoembaar. Opvolgende leden van de Raad van Commissarissen nemen op het rooster de plaats van hun voorgangers in.

Per 1 oktober 2017 is de heer mr. drs. C.W.M. Dessens teruggetreden als commissaris en legde daarmee tevens het voorzitterschap van de Raad en het College van Gedelegeerde Commissarissen neer. De Raad spreekt zijn bijzondere erkentelijkheid uit voor de uitnemende wijze waarop de heer Dessens zich vanaf 2006 in zijn posities als commissaris en voorzitter van de Raad en het College heeft ingezet voor de onderneming.

Als opvolger van de heer Dessens in deze posities werd per 1 oktober 2017 de heer mr. drs. B.J. Bruins benoemd. Op 26 oktober 2017 is hij echter beëdigd tot minister in het nieuwe kabinet en is hij teruggetreden als commissaris van GasTerra. Op 25 oktober 2017 is hem ontslag verleend. Sindsdien was de genoemde positie vacant en werden de vergaderingen tussen 25 oktober 2017 en 12 februari 2018 conform de reglementen van de Raad en het College geleid door de plaatsvervangend voorzitters.

Met ingang van 12 februari 2018 is de heer ir. B.C. Fortuyn benoemd tot voorzitter van de Raad van Commissarissen en het College van Gedelegeerde Commissarissen.

Naam Bestuurstermijn Bevoegdheid Datum van benoeming
ir. B.C. Fortuyn - Gedelegeerd Commissaris 12 februari 2018
drs. R.M. de Jong Herkiesbaar in 2018 Gedelegeerd Commissaris 1 augustus 2016
drs. R.G. de Jongh Herkiesbaar in 2021 Lid Raad van Commissarissen 1 april 2016
mr. A.F. Gaastra Herkiesbaar in 2018 Gedelegeerd Commissaris 15 september 2016
ir. J.W. van Hoogstraten Herkiesbaar in 2019 Gedelegeerd Commissaris 1 maart 2016
mr. drs. T.W. Langejan Herkiesbaar in 2020 Lid Raad van Commissarissen 15 februari 2016
ir. J.M.W.E. van Loon Herkiesbaar in 2020 Gedelegeerd Commissaris 1 januari 2016
ir. F.A.E. Schittecatte Herkiesbaar in 2019 Lid Raad van Commissarissen 15 februari 2014
mr. drs. C.W.M. Dessens (tot 1 oktober 2017) - Gedelegeerd Commissaris 1 januari 2016

Vergaderingen

De Raad (met inbegrip van het College van Gedelegeerde Commissarissen) kwam 12 maal in vergadering bijeen, in aanwezigheid van de directie. Bij één van de vergaderingen was tevens de Audit Commissie (AC) vertegenwoordigd. De externe accountant was op uitnodiging van de Raad aanwezig in de vergadering waarin de jaarstukken over 2016 werden behandeld en goedgekeurd.

  Raad van Commissarissen College van
Gedelegeerde Commissarissen
Audit Commissie
mr. drs. C.W.M. Dessens 1/1 7/7 n.v.t.
ir. J.M.W.E. van Loon 2/2 10/10 n.v.t.
ir. J.W. van Hoogstraten 2/2 9/10 n.v.t.
mr. A.F. Gaastra 2/2 6/10 n.v.t.
drs. R.M. de Jong 2/2 10/10 n.v.t.
drs. R.G. de Jongh 2/2 n.v.t. n.v.t.
ir. F.A.E. Schittecatte 2/2 n.v.t. n.v.t.
mr. drs. T.W. Langejan 2/2 n.v.t. 4/4
drs. T.P.K. Huysinga n.v.t. n.v.t. 3/3
drs. A.J. van der Linden n.v.t. n.v.t. 4/4
drs. A.J. Boekelman n.v.t. n.v.t. 4/4
mr. drs. S.G. van Santbrink n.v.t. n.v.t. 0/1

Het eerste cijfer geeft de aanwezigheid weer, het tweede cijfer is het aantal vergaderingen dat heeft plaatsgevonden in de periode dat de persoon in functie was.

Doelstellingen en strategie

Met de directie is gesproken over de strategie van de onderneming en de vertaling daarvan naar de doelstellingen voor de komende jaren. De waardemaximalisatie van het Nederlands aardgas blijft hierin voorop staan. De Raad heeft met instemming kennisgenomen van de actualisatie van het proces voor de totstandkoming van het Businessplan. Tevens is besproken in hoeverre de doelstellingen voor het jaar 2017 zijn gerealiseerd en zijn de doelstellingen voor 2018 vastgesteld. GasTerra draagt actief uit dat aardgas een belangrijke rol speelt in de overgang naar een klimaatneutrale energievoorziening.

De sinds begin 2014 door de minister van Economische Zaken genomen besluiten betreffende de inzetbaarheid van het Groningenveld, als gevolg van de ontwikkelingen in het Groningen aardbevingendossier, hebben in sterke mate de wijze beïnvloed waarop het bedrijf zijn strategie kan uitvoeren.

In het kalenderjaar 2017 had GasTerra te maken met de voor het gasjaar 2016/2017 vastgestelde maximumproductie uit het Groningenveld van 24 miljard kubieke meter. Voor het gasjaar 2017/2018 bedraagt het productiemaximum 21,6 miljard kubieke meter. In de respectievelijke productiebesluiten is ruimte gecreëerd voor een hogere productie als er sprake is van een kouder dan gemiddeld gasjaar. Ook bij bepaalde technische beperkingen in de installaties van GTS kan - op aanwijzing van GTS - extra productie nodig zijn. Naast de geldende productielimieten zijn er ook randvoorwaarden betreffende het vlak produceren en de verdeling van de productie over de delen van het Groningenveld, binnen het gasjaar. NAM dient te voldoen aan deze voorschriften en GasTerra levert een belangrijke bijdrage aan het ontwikkelen van de hiervoor benodigde planningssystematiek en aan de dagelijkse uitvoering.

In 2017 is opnieuw goede voortgang gemaakt op weg naar de doelen die zijn geformuleerd binnen het project GasTerra 2018. De aanpak van dit project en de opgedane bevindingen zijn op gezette tijden met de Raad besproken.

De Raad heeft in 2017 de risico’s besproken die verbonden zijn aan de bedrijfsactiviteiten. In dat kader kwam de beoordeling door het bestuur van de opzet en werking van de interne risicobeheersing- en controlesystemen aan de orde, onder meer door de bespreking van het document of representation. Ook is aandacht besteed aan de management letter van de externe accountant en is stilgestaan bij de voor GasTerra relevante maatschappelijke aspecten. De Raad concludeert dat GasTerra een stevig control framework heeft, dat dit effectief functioneert en voortdurend verder wordt verbeterd.

Personele aangelegenheden

Per 1 januari 2017 werd de CEO-positie van GasTerra vacant. Van 1 januari tot 1 april 2017 fungeerde ir. R.E. van Rede als CEO ad interim, naast zijn functie als Chief Commercial Officer. De Raad spreekt zijn dank uit voor de goede wijze waarop hij deze taak heeft vervuld en voor de extra inzet die dit vergde.

Op voordracht van de Raad werd per 1 april 2017 mevrouw drs. A.J. Krist benoemd tot CEO.

Per 1 oktober 2017 trad de heer drs. M.W.J. de Wilde terug als CFO van GasTerra, teneinde zijn loopbaan te vervolgen bij een andere werkgever. De Raad dankt hem voor zijn goede inzet voor de onderneming. Met instemming van de Raad is een herschikking van de directiefuncties gerealiseerd en is de heer drs. F.F. van Koten benoemd tot CFO. Hiermee is de omvang van de directie teruggebracht van 4 naar 3 personen.

De Raad van Commissarissen bespreekt jaarlijks met de directie het binnen de organisatie aanwezige opvolgingspotentieel voor invulling van managementfuncties. Hij keurt het beloningsbeleid goed door een cao-mandaat te verlenen.

De Raad wordt, indien nodig, betrokken bij mutaties van nevenfuncties van directieleden van GasTerra en bespreekt eenmaal per jaar het complete overzicht van deze nevenfuncties. Ook het overzicht van nevenwerkzaamheden van leden van de Raad wordt jaarlijks besproken.

Audit Commissie

De Raad van Commissarissen heeft een Audit Commissie ingesteld. Deze commissie houdt toezicht op de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, alle financiële aangelegenheden, de relatie met de externe accountant en de toepassing van de informatie- en communicatietechnologie. De Audit Commissie heeft in één van de Raadsvergaderingen verantwoording afgelegd omtrent de uitgevoerde werkzaamheden.

De Audit Commissie is gedurende het verslagjaar vier keer bijeengekomen.

Per 23 november 2017 is de heer T.P.K. Huysinga als lid van de Audit Commissie opgevolgd door mr. drs. S.G. van Santbrink. De samenstelling van de Commissie is ultimo 2017 als volgt:

drs. A.J. Boekelman (Voorzitter)
mr. drs. T.W. Langejan
drs. A.J. van der Linden
mr. drs. S.G. van Santbrink

Zelfevaluatie

De Raad van Commissarissen heeft in 2017 zijn eigen functioneren besproken, en zal er gedurende 2018 op toezien dat de hierbij vastgestelde aanbevelingen worden uitgevoerd.

Contacten met de medewerkers

Op gezette tijden hebben leden van de Raad zich door middel van informele gesprekken met medewerkers op de hoogte gesteld van de gang van zaken. De Raad vergadert, uitzonderingen daargelaten, altijd in het gebouw van de onderneming.

De overlegvergaderingen van de Bestuurder met de Ondernemingsraad zijn in 2017 twee keer door leden van de Raad bijgewoond. Hierbij stond onder andere het onderwerp 'GasTerra 2018' op de agenda.

Jaarrekening

Het advies van de Raad van Commissarissen aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, te houden op 22 februari 2018 te Groningen, luidt als volgt:

Wij hebben kennis genomen van de door de Chief Executive Officer conform artikel 23 van de Statuten opgemaakte jaarrekening 2017. Wij kunnen ons met deze jaarrekening verenigen en adviseren:

  • de netto winst over 2017 ad € 36 miljoen geheel te bestemmen voor uitkering aan aandeelhouders;
  • de jaarrekening 2017 ongewijzigd vast te stellen.

De Raad van Commissarissen stelt het op prijs zijn waardering uit te drukken voor de in 2017 geleverde prestaties en is erkentelijk voor de wijze waarop directie en medewerkers zich in het boekjaar hebben ingezet voor de doelstellingen van de onderneming en voor de resultaten die zijn behaald. De Raad wenst allen die bij GasTerra werkzaam zijn succes bij het behalen van de doelstellingen voor 2018.

De Raad van Commissarissen, 

ir. B.C. Fortuyn, voorzitter
mr. A.F. Gaastra
ir. J.W. van Hoogstraten
drs. R.M. de Jong
drs. R.G. de Jongh
mr. drs. T.W. Langejan
ir. J.M.W.E. van Loon
ir. F.A.E. Schittecatte

Bestuursgegevens

Het bestuur van GasTerra bestaat uit één statutair directeur (CEO). Per 1 april 2017 is dit mevrouw drs. A.J. Krist. Naast mevrouw Krist bestaat de directie uit een financieel directeur (CFO), drs. F.F. van Koten en een commercieel directeur (CCO), ir. R.E. van Rede. De heer Van Rede heeft van 1 januari tot 1 april 2017 als CEO-ad interim de functie van statutair directeur waargenomen.

Tot 1 oktober 2017 vervulde drs. M.W.J. de Wilde RC de functie van financieel directeur (CFO). De organisatiestructuur van GasTerra bestond tot die tijd uit de units Commercie, Portfolio en Financiën. Na het besluit van de heer De Wilde om zijn loopbaan elders verder voort te zetten, is de reeds in het reorganisatietraject GasTerra 2018 voorziene aanpassing van de organisatiestructuur van drie naar twee units uitgevoerd. De heer Van Koten is benoemd tot financieel directeur en de activiteiten van de unit Portfolio zijn ondergebracht binnen de units Commercie en Financiën.

Naast de directie zijn stafhoofden aangesteld voor Juridische Zaken, Regulering & Secretariaat, Personeel & Organisatie en Communicatie & Public Affairs. 

Corporate Governance

GasTerra B.V. is een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid met statutaire zetel in Groningen. De onderneming is op 1 juli 2005 opgericht toen de N.V. Nederlandse Gasunie juridisch gesplitst werd in een transportbedrijf en een handelsonderneming. Daarbij bleven de gasinfrastructuur (de gasleidingen) en alle aan gastransport gerelateerde activiteiten achter bij Gasunie, terwijl het nieuwgevormde GasTerra de gashandelsactiviteiten voortzette.

Het maatschappelijk aandelenkapitaal van GasTerra B.V. bedraagt 180 miljoen euro, verdeeld in 40.000 aandelen van elk 4.500 euro. Alle aandelen zijn geplaatst, volgestort, op naam gesteld en kunnen alleen worden overgedragen met unanieme goedkeuring van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. De aandelen worden gehouden door de Staat (10 procent), EBN B.V. (40 procent), Shell Nederland B.V. (25 procent) en Esso Nederland B.V. (25 procent). Er worden geen certificaten op aandelen uitgegeven.   

GasTerra is geen beursgenoteerde vennootschap, waardoor de Corporate Governance Code niet van toepassing is op de organisatie. GasTerra richt zich echter waar mogelijk en relevant naar principes van de Code en neemt de best practice-bepalingen daarbij als leidraad. In dit hoofdstuk rapporteren wij over de passende principes van de Code.

Ten aanzien van de principes en bepalingen die onder taak en werkwijze van het bestuur zijn opgenomen, geldt dat deze in hoofdzaak worden toegepast. Het instrumentarium dat het bestuur daarvoor hanteert, bestaat met name uit het jaarlijkse activiteitenplan, de begroting, maand- en kwartaalrapportages en de op de organisatie toegesneden Business Risico Analyse (BRA). Hierin staat onder meer de opzet en werking van het risicomanagement bij GasTerra beschreven (zie ook de risicoparagraaf, waarin een beschrijving van de belangrijkste risico's is opgenomen). Het risicomanagement is neergelegd bij het lijnmanagement. Over de uitvoering wordt gerapporteerd aan de directie. Via de BRA rapporteert de directie minstens één maal per jaar aan de Audit Commissie. De externe accountant toetst de werking van dit systeem voor zover relevant in het kader van de controle van de jaarrekening.

Het bestuur van GasTerra bestaat formeel uit één statutair directeur (= hoofddirecteur/CEO), benoemd op voordracht van de Raad van Commissarissen, goedgekeurd door de minister van Economische Zaken en Klimaat. De statutair directeur is voor onbepaalde tijd aangesteld. Naast de statutair directeur bestaat de directie uit twee directeuren/algemeen procuratiehouders: een financieel directeur en een commercieel directeur.

De bezoldiging van de statutair directeur wordt vastgesteld door de Raad van Commissarissen en kent naast een vaste beloning ook een variabel deel dat afhankelijk is van de financiële en niet-financiële prestaties van de organisatie. De Raad van Commissarissen beslist of en tot welk bedrag de statutair directeur voor een variabele beloning in aanmerking komt. Conform het overheidsbeleid ten aanzien van staatsdeelnemingen bedraagt de omvang van de variabele vergoeding maximaal 20 procent van het vaste salaris. De hoogte van de bezoldiging van de statutair directeur staat in de jaarrekening vermeld. Ten aanzien van de statutair directeur worden de bepalingen met betrekking tot het maximaal aantal toegestane commissariaten uit de Wet Bestuur en Toezicht nageleefd.

Toezicht op het bestuur van GasTerra wordt uitgeoefend door de Raad van Commissarissen. De Raad van Commissarissen bestaat uit acht personen. Eén lid is rechtstreeks benoemd door de minister van Economische Zaken en Klimaat, de overige leden zijn door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders benoemd op voordracht van de individuele aandeelhouders. Het aantal commissariaten van één persoon is zodanig beperkt dat een goede taakvervulling gewaarborgd is. De Raad heeft zijn eigen secretaris aangesteld, die waar nodig ondersteund wordt door de secretaris van de vennootschap.

In het Burgerlijk Wetboek zijn bepalingen opgenomen over een evenwichtige verdeling van de zetels van het bestuur en de Raad van Commissarissen over vrouwen en mannen. Bij het benoemen en voordragen van nieuwe leden van de Raad van Commissarissen wordt hier rekening mee gehouden. In het verslagjaar voldeed de zetelverdeling van de Raad van Commissarissen van de vennootschap niet aan de betreffende bepaling. De Vennootschap staat positief tegenover het benoemen en aanstellen van vrouwen op alle niveaus in de onderneming.

De taak en werkwijze van de Raad van Commissarissen zijn conform de Code vastgelegd in een eigen reglement. In het jaarverslag verschijnt standaard een bericht van de Raad van Commissarissen . Een (verkorte) profielschets van de leden van de Raad is in het jaarverslag opgenomen. De bepalingen inzake het toezicht van de Raad op het bestuur worden geëffectueerd in de reguliere raadsvergaderingen. Verder bespreekt de Raad minstens eenmaal per jaar buiten aanwezigheid van de directie zowel zijn eigen functioneren (en gewenste competenties) als dat van de individuele commissarissen en de directie.

Statutair is bepaald dat belangrijke beslissingen van GasTerra moeten worden goedgekeurd door de Raad van Commissarissen of door het College van Gedelegeerde Commissarissen. Het College van Gedelegeerde Commissarissen is een statutair orgaan van de vennootschap. Dit College wordt door de Raad van Commissarissen uit zijn midden aangewezen en bestaat uit vijf commissarissen, waaronder de commissaris die door de minister van Economische Zaken en Klimaat is benoemd.

De Raad van Commissarissen heeft een Audit Commissie ingesteld. De Audit Commissie is een niet-statutair orgaan dat bestaat uit vier door de Raad van Commissarissen benoemde leden. De Raad, respectievelijk het College van Gedelegeerde Commissarissen, kan aangelegenheden voor behandeling doorverwijzen naar de Audit Commissie. De Audit Commissie adviseert de Raad dan wel het College van Gedelegeerde Commissarissen gevraagd, dan wel ongevraagd omtrent de onderwerpen uit het takenpakket van de Audit Commissie en bereidt de besluitvorming van de Raad daaromtrent voor. De Audit Commissie komt in de regel viermaal per jaar bijeen, zo ook in 2017.

De taak en werkwijze van de Audit Commissie zijn vastgelegd in een reglement dat in hoofdlijnen de in de Code vermelde best practice-bepalingen volgt. Zo behoren tot de taken van de Audit Commissie het uitoefenen van toezicht ten aanzien van de financiering van de vennootschap, de operationele uitgaven en kapitaalinvesteringen in relatie tot de geaccordeerde budgetten, de financiële informatieverschaffing, de werking van de interne risicobeheersings- en controlesystemen, de naleving van aanbevelingen en opvolging van opmerkingen van interne en externe accountants, de rol en het functioneren van de interne auditafdeling, de werking van de informatie- en communicatietechnologie en het onderhouden van de relatie met de externe accountant. Onderwerpen die bij het laatste onderwerp in het bijzonder aan de orde komen, zijn de onafhankelijkheid van de accountant, de bezoldiging en het eventueel verrichten van niet aan controle gerelateerde werkzaamheden.

De (systematiek van de) bezoldiging van de commissarissen is door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVvA) goedgekeurd. In de jaarrekening wordt het totale bezoldigingsbedrag van de Raad vermeld.

Betreffende de bevoegdheden van de Aandeelhouders is statutair bepaald dat besluiten van Aandeelhouders slechts genomen kunnen worden met een meerderheid van drie vierde van de uitgebrachte stemmen. Voor een aantal besluiten, met name overdracht van aandelen, schorsing of ontslag van de statutair bestuurder, statutenwijziging en ontbinding van de vennootschap, is unanimiteit vereist.

Inzake informatieverschaffing aan de aandeelhouders en de mogelijke invloed op de koers van het aandeel, dient vermeld te worden dat het 'aandeel GasTerra' niet op de financiële markten wordt verhandeld.

Ten aanzien van de financiële verslaglegging houden de Raad van Commissarissen, het College van Gedelegeerde Commissarissen en de Audit Commissie meerdere malen per jaar (in de reguliere vergaderingen) toezicht op het volgen van de interne procedures die verband houden met het opstellen van de kwartaalrapportages en het opstellen en de publicatie van het jaarverslag en de jaarrekening.

De Algemene Vergadering van Aandeelhouders benoemt de externe accountant. De externe accountant wordt in de Audit Commissie standaard bevraagd over zijn verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening. Voorts wordt door de directie en de Raad van Commissarissen aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders over de onafhankelijkheid van de externe accountant gerapporteerd en wordt een voordracht tot benoeming van een externe accountant uitgebracht. Hiertoe beoordelen directie en Raad van Commissarissen periodiek, doch ten minste eenmaal in de vier jaar, het functioneren van de externe accountant. Sinds het boekjaar 2015 is EY (Ernst & Young) GasTerra’s accountant.

De externe accountant heeft inzicht in het werkplan Internal Audits, dat in de Audit Commissie besproken wordt. Bevindingen aangaande de interne audit functie worden waar nodig opgenomen in de Management Letter van de externe accountant. De Management Letter wordt besproken tijdens een vergadering van de Raad van Commissarissen. De externe accountant rapporteert datgene wat hij met betrekking tot zijn controle van de jaarrekening en de daaraan gerelateerde controles onder de aandacht van de directie en de Raad van Commissarissen wil brengen. Daarmee wordt invulling gegeven aan de bepalingen behorende bij het principe in de Code betreffende de relatie en communicatie van de externe accountant met de organen van de vennootschap.

MVO is bij GasTerra een integraal onderdeel van de strategie en daarmee verankerd in de dagelijkse bedrijfsvoering. GasTerra neemt de materialiteitsmatrix en de bijbehorende doelstellingen en activiteiten op in het Business Plan, dat wordt goedgekeurd door de Raad van Commissarissen, het hoogst verantwoordelijke bestuurslichaam. Het monitoren van de voortgang wordt in de reguliere rapportagecyclus meegenomen. De kwartaalrapportages worden besproken in het College van Gedelegeerde Commissarissen en in de Audit Commissie.

Risicoparagraaf

Een gedegen risicobeleid is voor GasTerra noodzakelijk om zijn doelstellingen te realiseren. Risicomanagement op zowel strategisch, tactisch als operationeel niveau maakt onderdeel uit van het Management Control Systeem. Het is gebaseerd op het COSO ERM-raamwerk, dat wereldwijd wordt toegepast.

De directie en het managementteam bepalen gezamenlijk de strategische en tactische risico’s en zijn verantwoordelijk voor de beheersing ervan. Hierover wordt ook gerapporteerd aan de Raad van Commissarissen en de Audit Commissie. Daarnaast is elke proceseigenaar verantwoordelijk voor de beheersing van de operationele risico’s van zijn bedrijfsprocessen.

Risicomanagement is een integraal onderdeel van de bedrijfsactiviteiten. Alle medewerkers zijn van tijd tot tijd betrokken bij onderdelen van het Management Control Systeem. Van hen wordt in elk geval verwacht dat zij zich houden aan de geldende beleidsvoorschriften, procedures, werkinstructies en richtlijnen.

GasTerra heeft een risico- en controlregister ingericht met daarin een centraal overzicht van alle risico’s en beheersmaatregelen per bedrijfsproces op basis van operationele risicoanalyses. In 2017 zijn voor een aantal bedrijfsprocessen de risico’s en maatregelen aangescherpt om de samenhang tussen risicoprofiel, procedures en key controls te verbeteren.

GasTerra kent een beperkte mate van risicobereidheid en handelt daarom in de meeste situaties risicomijdend. Risico’s worden gemitigeerd door specifieke maatregelen. Bij alle risico’s wordt bepaald of het restrisico acceptabel is. GasTerra’s focus ligt op de effectiviteit en de efficiëntie van de beheersmaatregelen, opdat evenwichtige maatregelen worden genomen, die passen bij de hoogte van het risico.

De voornaamste risico’s en onzekerheden worden door middel van periodieke risicoanalyses geïdentificeerd. Strategische en tactische risico’s worden tweemaal per jaar vastgesteld. Voor risico’s op operationeel niveau wordt de frequentie bepaald op basis van het risicoprofiel van het betreffende bedrijfsproces. In elk geval wordt elk proces eenmaal per drie jaar aan een risicoanalyse onderworpen. De beheersmaatregelen die hoge risico’s afdekken – de zogenaamde key controls – worden periodiek getoetst door de proceseigenaar via self-assessments. De resultaten worden gerapporteerd en de opvolging van hieruit voortvloeiende aanbevelingen gemonitord. Naast de self-assessments toetst een interne auditor periodiek - eveneens op basis van het risicoprofiel van het betreffende bedrijfsproces – de opzet en werking van de beheersmaatregelen. Ten slotte kent GasTerra een procedure voor het rapporteren van incidenten om verbeteracties te bevorderen en van elkaar te leren.

De onderneming maakt in de normale bedrijfsoefening gebruik van financiële instrumenten die de onderneming blootstelt aan marktrisico, waaronder valutarisico en renterisico, en aan kredietrisico en liquiditeitsrisico. Dit is beschreven in de paragraaf ‘financiële instrumenten’ van de jaarrekening.

Bedrijfsrisico’s
Met de Business Risico Analyse analyseert GasTerra de belangrijkste bedrijfsrisico’s die het behalen van de doelstellingen qua anticiperen, volume, prijs en kosten kunnen belemmeren. Van ieder risico wordt bepaald hoe groot de kans is dat het optreedt en wat in voorkomende gevallen de impact is op GasTerra. Op basis hiervan concludeert de onderneming wat de belangrijkste risico’s zijn. In onderstaande risicomatrix zijn de belangrijkste in 2017 geïdentificeerde risico’s weergegeven.

Aanbod Groningen

Aanbod Kleine Velden

Imago gas

Kredietwaardigheid

Aanbod Groningen
Aanbod Kleine Velden
Imago gas
Organisatie
Kredietwaardigheid
Transportkosten

De verschillende risico’s, gesorteerd naar de doelstellingen volume, anticiperen en kosten zijn hieronder toegelicht, evenals de door GasTerra getroffen maatregelen. Onder de doelstelling prijs is geen bedrijfsrisico geïdentificeerd. GasTerra biedt marktconforme voorwaarden aan, waarbij de marktprijs wordt gevolgd.


Doelstelling volume: GasTerra streeft naar het geheel verkopen van het aan GasTerra aangeboden volume aan gas

Aanbod uit het Groningenveld (1)

Omschrijving
Het door NAM aangeboden volume uit het Groningenveld begrenst het door GasTerra te verkopen volume. Voorschriften die aan NAM worden opgelegd, in productievolume en maatregelen die leiden tot vlakke productie of de inzet van de clusters, leiden automatisch tot beperking van het beschikbare volume, beschikbare middelen om de portfolio te balanceren en de flexibiliteit van verkopen.

Toelichting
Sinds 2014 wordt de gasproductie uit het Groningenveld beperkt door ministeriële besluiten in verband met de veiligheid in het winningsgebied. Het eerste besluit in 2014 betrof een beperking tot 42,5 miljard kubieke meter en is sindsdien gevolgd door lagere plafonds en verdere beperkingen van de winning op bepaalde productielocaties van het Groningenveld.

Voor het gasjaar 2016/2017 is 24 miljard kubieke meter aardgas uit het Groningenveld geproduceerd en verkocht. Voor het gasjaar 2017/2018 is een maximum productieniveau ingesteld van 21,6 miljard kubieke meter aardgas uit het Groningenveld met ruimte voor meer winning in een kouder dan gemiddeld jaar. Dit is ongewijzigd na de uitspraak van de Raad van State op 15 november 2017, maar het is onduidelijk wat op korte termijn de gevolgen van de aardbeving in Zeerijp zijn. De minister van Economische Zaken en Klimaat moet in 2018 een nieuw besluit nemen.

Maatregelen
Bij de verkoop van volume en flexibiliteit wordt geanticipeerd op mogelijke besluiten van de minister en wordt daarom terughoudendheid betracht bij het aangaan van verplichtingen. Daarvoor worden eigen middelen ingezet en gebruik gemaakt van de gasmarkt.

Trend
Wij schatten in dat de kans van optreden van het risico ten opzichte van 2016 onveranderd hoog is gebleven. GasTerra heeft niettemin aangetoond dat het adequaat kan reageren op genomen besluiten. 

Aanbod kleine velden (2)

Omschrijving
Ook de gaswinning uit kleine velden staat onder druk. De relatief lage gasprijzen, moeizame vergunningstrajecten en een afnemend maatschappelijk en politiek draagvlak voor aardgas bemoeilijken vooral de realisatie en rentabiliteit van nieuwe projecten. De bestaande gasproductie wordt door de afnemende volumes geconfronteerd met relatief hoge unitkosten, maar ziet wel verbetering door costmanagement bij de operators en een verbeterde gasprijs ten opzichte van 2016. Dit kan op termijn betekenen dat het aanbod uit de kleine velden minder snel afneemt dan in de huidige prognose is voorzien.

Toelichting
Naast gas uit het Groningenveld koopt GasTerra gas in uit de Nederlandse kleine velden. GasTerra stimuleert de productie van dit gas door te garanderen dat deze kleineveldenproducenten hun gas altijd aan GasTerra kunnen verkopen tegen marktconforme voorwaarden. Hiermee geeft GasTerra invulling aan het kleineveldenbeleid van de overheid.

De hiervoor genoemde ontwikkelingen staan het in productie nemen van nieuwe velden echter in de weg. Door het ontbreken van nieuwe gaswinning kunnen de kosten per eenheid van bestaande productie niet omlaag worden gebracht. Door de zeer beperkte exploratieactiviteiten lijkt het erop dat deze situatie langere tijd zal blijven bestaan. Een dalend aanbod, ook te merken in de portfolio van GasTerra, is het gevolg.

Maatregelen
GasTerra biedt marktconforme voorwaarden aan producenten van kleine velden overeenkomstig de Gaswet en het eigen bedrijfsbeleid. Daarnaast informeert GasTerra belanghebbenden over de verwachte effecten van de huidige marktomstandigheden op het aanbod uit de kleine velden.

Trend
Dit risico is ten opzichte van 2016 iets verlaagd dankzij het hogere prijsniveau. GasTerra verwacht binnen zijn portfolio en op de markt voldoende middelen beschikbaar te hebben om aan zijn verplichtingen te voldoen. 


Doelstelling anticiperen: GasTerra anticipeert op een veranderende omgeving en luistert naar zijn stakeholders, zodat kansen en bedreigingen geĆÆdentificeerd zijn en GasTerra ook in de toekomst aan zijn missie van waardemaximalisatie kan voldoen.

Imago aardgas (3)

Omschrijving
De positie van gas in de energiemix van de toekomst en in samenhang hiermee het imago van deze energiebron staan onder druk. De samenleving zoekt naar oplossingen om de ambitieuze CO2-reductiedoelstellingen te realiseren. De positie van gas wordt daarbij geschaad door de aardbevingen in Groningen, de zorgen over afhankelijkheid van Russisch gas, discussies over CO2-uitstoot door fossiele brandstoffen en methaanemissies. De positieve kenmerken van (aard)gas dreigen op de achtergrond te raken in deze discussies.

Toelichting
Gas speelt al decennialang een essentiële rol in de energievoorziening. De vanzelfsprekendheid is er echter van af. De samenleving wil de hoeveelheid broeikasgasemissies terugbrengen om de mate van klimaatverandering te helpen beperken. Overheden hebben daarvoor ambitieuze doelstellingen geformuleerd. Om de doelstellingen te verwezenlijken zijn of worden plannen gemaakt. De aanwezigheid van fossiele brandstoffen wordt daarin vaak als een hindernis gezien, die slechts vertragend werkt op weg naar een volledig duurzame energievoorziening. Het concept van een verantwoorde overgang naar duurzaamheid, waarbij in de transitieperiode vooral het terugdringen van emissies centraal staat, dreigt als gevolg van deze opstelling op de achtergrond te raken.

Ook hebben de aardbevingen in Groningen bij velen het gevoel versterkt dat gas in het gunstigste geval een noodzakelijk kwaad is en hebben de spanningen tussen Rusland en de EU de toch al bestaande twijfels over de voorzieningszekerheid van gas in Europa vergroot. Daarnaast hebben de discussies over schaliegaswinning en methaanemissies veroorzaakt door aardgas ervoor gezorgd dat het imago van gas steeds verder onder druk komt te staan.

Deze ontwikkeling tast de positie van aardgas aan en vormt aldus een belangrijke zorg voor de gassector.

Maatregelen
GasTerra stelt zich ten doel het begrip van het energievraagstuk en de betekenis van gas daarin te vergroten. Onder de vlag van de Nederlandse gasassociatie KVGN heeft GasTerra samen met andere bedrijven die actief zijn in de gassector een nieuwe, heldere, positieve visie op de functie van gas in de energietransitie geformuleerd. Gas kan namelijk een essentiële, zij het aangepaste rol blijven spelen, steeds vaker in slim samenspel met andere energiedragers. Anders gezegd: de inzet van gas wordt steeds meer maatwerk (‘Gas-op-Maat’). Daarbij steunt de gassector de overheid in haar streven om bij de overgang naar een klimaatneutrale energievoorziening in 2050 vooral te sturen op het verminderen van de CO2-emissies. In dit kader is ook de landelijke campagne ‘Minder CO2, wij doen mee’ gestart. Het is immers de uitstoot van broeikasgassen die klimaatverandering veroorzaakt. Daarom concentreren we ons primair op emissiereductie. De middelen die we daarvoor inzetten zijn secundair. De beste manier om dat te bereiken is prioriteiten stellen bij de inzet van energiebronnen en –dragers. Energiebesparing staat hierbij voorop. De tweede prioriteit is waar mogelijk en zinvol de inzet van hernieuwbare energie, inclusief hernieuwbaar (groen) gas. Ten slotte volgen de fossiele brandstoffen met aardgas als eerste keus, omdat het van de drie – aardgas, olie en kolen – bij verbranding de minste CO2-emissies produceert.

In 2017 zijn er landelijke verkiezingen geweest. Uit het regeerakkoord blijkt dat emissiereductie centraal staat. Om dat te bereiken zal in 2018 een Nationaal Klimaat- en Energieakkoord worden ontwikkeld, gericht op het behalen van een emissiereductiedoel voor 2030. Via (met name) KVGN en Energie-Nederland wil GasTerra opkomen voor een passende rol van gas in de energiemix.

Zelf draagt GasTerra proactief bij aan de ontwikkeling en inzet van hernieuwbare gassen.

De emissiereductiedoelen worden in 2018 in Europa vastgesteld, waar de rol van aardgas in de opinie van Europese beleidsmarkers niet vanzelfsprekend is.

Trend
De rol die hernieuwbare gassen kunnen spelen in de overgang naar een klimaatneutrale energievoorziening krijgt steeds meer aandacht. Het risico is hiermee iets afgenomen. 

Organisatie (4)

Omschrijving
De organisatie van GasTerra is door de krimp en de veranderende buitenwereld mogelijk niet meer "fit for purpose", waardoor een mismatch van huidige en gewenste competenties van het personeel kan ontstaan. Hierdoor worden mogelijk doelstellingen niet behaald en kansen niet benut.

Toelichting
Door de ontwikkelingen in de markt en onze portfolio bevindt de organisatie zich in een krimpsituatie. Door een reorganisatie is in 3 jaar het aantal fte af aan het nemen van 200 naar 160 fte eind 2018. GasTerra heeft deze transitie tot dusverre met succes gemanaged, maar ziet een uitdaging om te zorgen dat ook in de toekomst de competenties van de organisatie blijven passen bij de (toekomstige) doelstellingen en hieruit voortvloeiende activiteiten van de organisatie.

Maatregelen
In 2018 wordt een nieuw Strategisch Personeel Plan en bijbehorend HR beleid uitgedacht, passend bij de toekomstige organisatie.

Trend
Bovenstaand risico is in 2017 nieuw opgenomen met een hierbij behorende classificering in de risicomatrix.


Doelstelling kosten: GasTerra zorgt voor een juiste balans tussen kosten enerzijds en waarde en zorgvuldigheid anderzijds.

Kredietwaardigheid (5)

Omschrijving
Een verslechterde financiële positie van een aantal grote klanten leidt tot een verhoogd kredietrisico voor GasTerra.

Toelichting
Het kredietrisico is het verlies dat zou ontstaan indien klanten in gebreke blijven en hun contractuele verplichtingen niet nakomen.

Maatregelen
GasTerra heeft richtlijnen opgesteld waaraan klanten, waarmee in de meeste gevallen langdurige relaties zijn opgebouwd, moeten voldoen. Deze richtlijnen beperken het risico verbonden aan mogelijke kredietconcentraties en marktrisico’s. De richtlijnen zijn verwerkt in de contracten van GasTerra. De kredietwaardigheid van elke partij wordt permanent gemonitord. Als klanten of tegenpartijen niet aan deze richtlijnen voldoen, worden nadere zekerheden gevraagd zoals bankgaranties en/of worden geen nieuwe contracten met hen afgesloten.

Trend
Ten opzichte van 2016 is het risico iets verlaagd. De kredietwaardigheid van een aantal grote klanten is gestabiliseerd en worden waar nodig met een aantal klanten aanvullende afspraken gemaakt. In 2017 waren er geen klanten die op basis van hun financiële positie niet aan hun betalingsverplichting konden voldoen. GasTerra heeft voldoende middelen om dit risico te mitigeren.

Transportkosten (6)

Omschrijving
In Europa werken de lidstaten aan implementatie van de Netwerkcode Tarieven (NC TAR). Nederland wil in mei 2019 voor het eerst tarieven onder deze Netwerkcode presenteren. Dit geeft GasTerra onzekerheid over de hoogte van transportkosten met name als gevolg van de implementatie van Netwerkcode Tarieven.

Toelichting
Onder andere voor meerjarige leveringscontracten boekt GasTerra transportcapaciteit om aan de leveringsverplichtingen te kunnen voldoen. GasTerra koopt in Nederland transportcapaciteit in bij GTS, de beheerder van het landelijke transportnet. Daarnaast boekt GasTerra transportcapaciteit bij diverse beheerders (TSO’s) van transportnetten buiten Nederland. Onzekerheid inzake de transportkosten voor het honoreren van toekomstige verplichtingen zijn voor GasTerra ongewenst.

Maatregelen
GasTerra probeert middels haar public affairs activiteiten op de hoogte te blijven en een constructieve bijdrage te leveren aan de implementatie van Netwerk Code Tarieven (NC TAR) in Nederland

Trend
Dit risico is in 2017 nieuw opgenomen met een hierbij behorende classificering in de risicomatrix.